2019 оны тойм

2019 он эхэндээ нам жим, чимээ аниргүй байсан ч намраас эхлэн адал явдлаар дүүрэн өрнөж эхэлсэн.
Уншсан ном:  2-3 ном юм шиг байна, мэргэжлийн ном бол байнга.
Дасгал хөдөлгөөн:  Хавар амралтын өдрийн иогт бүртгүүлээд 4 удаа явсан чинь багш нь хөлөө гэмтээгээд тасарсан.Тэрнээс хойш ахиж хичээллээгүй. Нэг удаа огцом 108 мөргөөд хамаг бие өвчин орохоор нь тэгээд больчихсон. Аа тийн Төвдийн залуужуулах 5 дасгал хийж эхэлсэн чинь бүр балрах шахсан. Тэгээд бас л хаясан. Бие үндсэндээ зүгээр мах болчихсон юм байна гэдэгтээ эвлэрсэн.
Зуны амралт: Хийх ажил ихтэй гээд хот орчмоор лагер магер гэж амарсан болсон. Зундаа цөөн хоногоор ч хамаагүй хөдөөгийн агаар салхинд гарах нь зөв юм байна гэсэн дүгнэлтэнд хүрсэн.
Олз омог: Маш боломжийн байсан. Тун ч алдартай нэг гадаад эрдэмтэн надад бүр мөнгө бэлэглэсэн юм даа.
Хувь хүний хөгжил: Маш олон сургалтанд суусан ялангуяа хавар ядартлаа л сурсан. Намар бүр гадагшаа сургалтанд явсан.
Эрүүл мэнд:  Энэ тал дээр хэд хэдэн асуудал гарч ирсэн. Юу өвдөөд байгаагаа мэдэхгүй шулуун гэдсээ хүртэл дурандуулж үзэв. Унтуулгагүй дурандуулсан биш юун төрөхийн өвдөлт цаашаа балиар өвддөг эд байна лээ. 30 мин тамлуулсан. Сүүлдээ би эрүүл одоо боль гэж эмч, сувилагчийг нь загинасан. Энэ зүг рүү эв эрүүл, хоол боловсруулах системийн нэг эрхтэн өвдөөд байсныг мэдэхгүй төөрч төөрч эхоны эмч оношлож эм ууснаар асуудлыг намжаав. Хувийн эмнэлэгийн мөнгө олох арга заль байсныг хожим ойлгосон. Намар бөөр өвдөөд гэдэг шалтгаанаар тан ууснаас болж бөөр биш эмэгтэйчүүд өвдөж эхлэв. Бүр хурц үрэвсэл явагдаад баахан антибиотик ууж, тариа хийлгэсэн боловч дээрдэхгүй байсаар эмч нарын үгнээс зөрөөд гадагшаа сургалтандаа явчихсан. Очоод өвдөөд байхаар нь тэндээ эмнэлэгт үзүүлж эм ууснаар асуудлыг нилээн намжаагаад сургалтаа амжилттай дуусгаад ирсэн. Хятад анагаах ухааныг биширсэн. Хятад улсын хүчирхэгийг, Хятад хүмүүсийн чадварлагийг, энгийнийг нь танин мэдэж тэдний талаарх харанхуй төсөөлөл өөрчлөгдсөн.
Шинэ танилууд:  Маш гайхалтай хүмүүстэй танилцаж амьдралдаа дурсагдах сайхан дурсамжийг бүтээсэн. Яг л тэнгэрт гялалзах одод шиг л хүмүүс байлаа.
Ээжийн ажил:  Том хүү сургуульд орсон. Сургууль олох гэж бөөн ажил болсны эцэст шийдэж чадсан ч гэрээс хол учир зөөх ажил амаргүй. Хадмынхтай ойрхон сургууль учир хадмынд 4 хоног, гэртээ 3 хоног гэдэг горимоор амьдарч байна. Бага хүүхдүүдийн цэцэрлэгийг хүртэл тэнд шийдэв.
Шинэ салбар луу орох хүсэл ихээр төрсөн, эхлэл тавигдсан. Одоо өөрийгөө сорих, дайчлах л үлдсэн.
Соошл хэрэглээг багасгая гэж хичнээн бодовч хэрэгжүүлсэн нь үгүй. 

Үзэл бодол нийлэхгүй, бараан үг хэл, үйлдэлтэй хүмүүсээс шууд л зай барьж хол байдаг болсон. 

Өнгөрсөн оны онцлог зүйлүүдийг тоймловол иймэрхүү. 

2020 он маш их амбицтай эхэлж байгаа юм шиг мэдрэмж төрөөд байгаа. Энэ зөн совин үнэний хувьтай гэдэгт итгэлтэй байгаа. Зун чадвал 10 хоногийн бясалгалд суух бодолтой.

Хүүш сайн уу?

Ойрд блогоо бичихсэн гэсэн онгод хальт мульт орж гараастай, уураг тархины хаа нэгтэйгээс цухалзаастай болов чиг мань хүүхэн заа тэгжийгаад бичийшд, байжий гэсээр яваад өдийг хүрэв ээ.

Сонин сайхан солиу гажуу богоон богооноороо л байна. Яг алинаас нь яриулахын гсс. Гэснээс хүний амьдрал тодорхой хэдэн жилийн давтамжтай давтагдаад байдын биш үү дээ, айн. Яг 10 жилийн өмнө болсонтой төстэй юмнууд энэ намар болоод. Он гараад гадагшаа явчуул бүр яг нотлогдох гээд байна. Одоогоор гадагшаа явах ямар оролдлого, сураг байхгүй мөртлөө ингэж бодоостой бас хардаастай :-р. Ингэхэд гадаад пааспорт маань хаагуур байгаан болоо??! Сүүлд хүүхэд нэг хуудсан дээр нь сарааччихсан юм л харагдах шиг болсон. Айлын вагай болчихоор чинь тэгээд хувийн орон зай, хувийн эд хогшил гэдэг юм байхгүй болчдым байна шд. Хувийн юмнуудаа хүүхдийн гар хөлөөс хол гээл нэг газар хийхийн, дараа нь тэргийгээ өөрөө эрээд эрээд олохгүй хамаг юмаа буулгаж, ухаж онгичоод дайн болох шахах юм. Хэзээ хойно хэрэг нь дууссан байхад сав санаандгүй аягүй энгийн газраас өнөөдүүл чинь гарч ирж сүрпрайз бариастай. Хавар гараа угаах гэж байгаад бөгжөө хуруунаасаа мулталж аваад нэг газар тавих шиг болсон буцаад өнөөхөө эрээд олоогүй. Одоо ч олоогүй л байгаа. Ханийн минь гэнэтийн бэлэг барьж гэрлэх санал тавиж өгсөн аягүй дурсгалтай бэлзэг юм. Хурдан олдоосой гээл бурхнаас гуйгаастай, жаахан тоглож эсвэл гоёж байгаад өгчөөрэй гээд гэрийнхээ бугаас гуйгаастай, ккк. Айлд нэг тийм нүдэнд үл харагдах эзэн байдын гээз дээ. Манайд байдаг нөхөр гялгар цалгар юманд нугасгүй юм шиг байгаан. Өгдгүй шүү.

За за бөгжөө олохоороо үргэлжлүүлье гсс.

...

За сайнууцгаана уу? Энүүгээр нэг шагай юу гэж бодлоо. Сүүлийн бичлэгээс хойш бүхэл бүтэн 4 сар өнгөрч. Намар үсэндээ хими энэ тэр л хийлгэх гэсэн болтой дог шүү, энэ хүүхэн. Хими ч хийлгэх нь ч хийлгэмэр аядсаан. Даанч нөгөөх нь ороогүй. Мия үсчин лүү гүйж орсноос л болчив уу гэж бодсон. Дараах зурагнаас хэр зэрэг орсныг нь харж болноо. 

Энэ дөнгөж хийлгэсэн орой нь авсан зураг. Ёстой гурилдсан байгааз. 

Энэ болохоор Со-д байхдаа хийлгэсэн химитэй үсний зураг. Би ингэж л орох болов уу гэж ямар их горьдсон гээч.

Маргааш орой нь хуйх загатнаад болдгүй ээ. Уулаасаа хийж байхдаа үсчин хүүхэн 2дугаар хороо ороосон үс рүү биш хуйх руу минь асгаад байсым чинь аргагүй шд. Угаагаад тэжээлийн тосоо түрхээд, усаар зайлаад, алчуураар арчаад харсан чинь юун нөгөө хими мими шув шулуун юм болцон байгаам чинь, уур хүрч уушиг сагсайна биз дээ. Тэгээд нүүрномын хотхоныхоо руу ороод пост хийгээ хаясоон. Салоных нь нэр усыг дурьдаж ирж байгаал. Тэгсэн хүмүүсийн сэтгэгдэл урсаж өгч байноо. Уулаасаа эднийх үсээ ч аятайхан хяргачиж чаддаггүй газар. Миний үсийг бүр энд тэндээс нь ухаад хаяцан, дараа нь арай гэж нэг жоохон ургуулж байгаад өөр үсчин дээр очсон чинь үсэндээ бохь наачаад ингээд өм өм авцымуу энэ гээд байсан шд гэсэн нэг комээнт. Төсөөлж бодохоос бүр инээд, уур 2 зэрэг хүрээд байгаам чинь. Өөр бас бус комээнтүүд зөндөө зөндөө. Магтсан нааштай комээнт нэг ч алга. Тэгсэн салоны эзэн хүүхэн нь өөрөө орж байноо. Худлаа салоны нэр төрд халдах гэлээ мэлээ гээд. Би ч юу гуцаад байгаан, би тэгэж хүний муу үзэх гээд худлаа юм яриад явах хүн биш, зав ч алга, өнөөдөр надад үзүүлж байгаа ийм үйлчилгээгээ дараа нь өөр нэг хүнд үзүүлэх вий гэсэндээ бичсийн яады,маады гээл баахан сөрсөн базаа хийгээл. Тэгсэн хотхоны хүмүүс болохоор зөв шд угаасаа, ямар үсчин нь олигтой олиггүйг ингээд ил тод бичиж байх нь зөв мөв гээл миний талд. Салоны эзэн хүүхэн ч сүүлдээ шалдаа буугаастай, уучлаарай муучлаарай хохирлыг чинь барагдуулж өгөөд би өөрийн гараараа дижитал хими хийж өгий (Мандухай: би өөрөө хатан нь болно гэдэг шиг сүртэй сүртэй), тэжээлийн тосоо хэд хэдэн удаа түрхэж өгий мөгий гээл бүр өвдөг сөхрөөд сууцан гуйгаад байгаам шиг ллл. Бүр над руу чат бичиж байноо. Би жоохон хүүхэдтэй болохоор сүүлийн үед ер ажил дээрээ ирж чадахгүй байгаа. Тийм болохоор манай хэдэн үсчин бүр дураараа дургиад замбараагаа алдаж байх шиг байна. Би уул нь салонаа хотхондоо л лаг нь болгох юмсан гэж их хичээдийн энэ тэр гээд хүрэн зүрхний үг мүгээ хэлээд ч байгаам шиг. За за амьдрах гэж ядаж яваа юмнуудыг гэж өрөвдөөд постоо устгачихлаа. Удвал бүр хэрүүл ч болж мэдэхээр.

Тэгээд шинэ жилээр дижитал химийг нь хийлгэхээр болов. Байгууллагынхаа шинэ жилээс өмнө нэг орой бүр хүлээж сууж байж, хуйхаа түлэх шахан барин гүрийж өнөө гайхал дижитал химийг нь хийлгэлээ. Ингэж халуун юмаар шарж байхад буржийхгүй яахав дээ гээл, тун ч гоё хүн болно гэж төсөөлөөл суугаад байлаа. Тэгээд цаг дуусаад ороолтоо авсан чинь олигтой ороогүй байдын, өмнөхтэйгээ яг адилхан. Ингээд 2 удаа хими хийлгэх гээд бүтэлгүйтчихвээ. Сүүлд хүнээс сонсох нээ үс гэмтэлтэй, эзэн өөрөө ядаргаатай бол хими авдаггүй гэнээ. Үнэн байх л гэж бодов. Учир нь ойрхон 3 төрсөн, дээрээс нь одоо хөхүүл хүний үс яаж эрүүл, бат бэх байхав.

Яах уу

Ойрд үснийхээ стилийг өөрчилдиймүү гэж бодоол яваад байна. Буржгар хими хийлгэчдиймүү гэсийн. Үс гэмтээгээд сүйд хийгээ хаячдын болуу гээллл эргэлзээд байхын. Уул нь Со-д байхдаа нэг хийлгэж байсынь айхтар гэмтснийг санахгүй юм. Манайд байгаа химинүүд ямархуу юмнууд байдын боллл?Үсний урт нэг иймэрхүү. Ийм гоё хими хийдэг газар байгаа болуу?

Нөү чойс

Сонголтгүй сонгуультай нүүр тулаад алуулжийна доо. Сүүлийн 2 удаагийн ерөнхийлөгчийн сонгуульд оролцоогүйм билээ. Энэ жил өгье гэсэн энэ 3 нөхөр бас арай л бишиймаа. Амралтаа авангуут сонгууль монгууль гэж сэнтэглэхгүй шууд хөдөө явлаа. Зуны сар зургаа биш яджийхад энэ зун балга бороо ч орохгүй улаанаараа шуураад байна. Энэ янзаараа гайгүй зун болохгүй ч байж мэдэх шинжтэй тул эртхэн агаар салхинд гарсан нь дээр шиг байна.

Ийзий байж сурах юм сан

Сая саяын бүтэн сайнд гарсан "Танайд хоноё" нэвтрүүлгийг ухрааж үзлээ. Сараа аниагийнд хонож. 8-9 жилийн дараа дахин хонож байгаан байна. Тэр үед бичкэн байсан хүүхдүүд нь өндөөөр өндөр сайхан залуу, охид болжээ. Ээж харин өөрөө хөгшрөх тийш хандсан байна. За энэ яахав, гол юмандаа оръё. Гэрийн эзэгтэй маань хоноцдоо ямар ч хачир хольцгүй бантан хийж өгч байгааг хараад их олон юм бодлоо. Миний туршлагаар бол шөлтэй хоолыг даа ялангуяа элдэв ногоо могоогүй мах гурилаас өөр орцгүй бантанг ястай мах чанаж шөл гаргаж байж л хийхгүй бол хүний байтугай миний өөрийн хоолойгоор давшгүй жонхуу болчихоод байдаг. Жонхуу гэж хүүхэд байхад ээж дээл мээл хийхдээ зах, ханцуй эдрийг нь цардаж наахдаа хэрэглэдэг усанд гурил хийж хутгаад буцалгачихаар бий болдог нэг төрлийн цавуу юм уу даа, одоогийнхоор. Тиймэрхүү л юм хийгээд өгчих шиг болсоог. Тэгээд өөр бусад хачир мачир ширээн дээр тавихым бол уу гэсэн нияд уу. Ганц хүн ороод гарахад хамгаа барьж гүйгээд, гал тогоогоо дэлбэрцийм шиг болгодог маний хувьд аймаар хялбархан, өөрт бас их ийзий харагдаж байгаа байхгүй юу. Манайд танайд хоноё гээд хүрээд ирүүл би аягүй бол хонь монь гаргаж өгий мөгий гэж тэнэгтэнэ дээ. Айлын эзэгтэй байхын нэг үүрэг нь ороод гарч байгаа хүний гэдсийг нь бондойлгоод, сэтгэл ханамжтай гаргах явдал мөн гэж үздэг нэг тийм хуучинсаг үзэл баримтлал надад их гүн гүнзгий сууцым шиг байгаан. Хүн ирнэ гэхээр л дэлгүүр нүүлгэх шахаад, тэр өдөржингөө гал тогоондоо сав суулга, аяга таваг, халбага сэрээтэйгээ вальс эргээстэй. Ирсэн хүмүүс минь л цадаж байвал би яахав гээд хоосон хоцрох бол энүүхэнд, угаасаа зочиддоо хоол зөөж гүйгээд цадчихдаг юм шиг байгаан. Тэгсэн мөртлөө өөрөө айлд очихоороо болно болно, өө яахын яахын бөөн ажлын нэмэр гээд хэмх нэрэлхээстэй.

Хүүхэд байхад ээж мань "Айлд намар, гэртээ хавар" тийм л айлын авгай болов!!! гэж 2 эгч бид гуравт их захьдаг байсан. Энэ юу гэсэн үг үү гэхээр айлд очихоороо хамаг байдгаар нь дайлуулж идэж уучихаад өөрийн гэртээ хүн оруулах болохоор цайны шавхруу ч гүй өлмөн зэлмэн, тарчиг байваа л гэж байгаан.

Хаос төлөв

Хүн өөрөө өөрийгөө шагналд тодорхойлно гэхээр ичмээр санагдаад байх юм. Багш нарын баяр болох гээд элдэв шагналд өөрсдийгөө тодорхойлсон хүмүүс л байх шиг байна. Намайг нэг шагналд материалаа бүрдүүлээд өгөөрэй гэсэн. Би ичээд яахын гэчээд л суугаад байлаа. Өнөөдөр өглөө материал авах сүүлийн хугацаа байсан. Надад бэлдсэн юм юу ч алга байсан тул юу ч өгөөгүй. 

За тэр яахав. Жилийн ажлын төлөвлөгөөгөө өг гээд. Юу юууг хэзээ, хэдийд хийхэв гээд баахан толгойгоо гашилгаад сууж байна даа. Гэснээс манай энэ дээд боловсрол тун эвгүй юм руу яваад орчиж. Эхний 1-2 курсдээ ерөнхий эрдэм гэж бужигнаж явж байгаад 3-аасаа мэргэжилээ сонгох болдог. Тэгсэн хими, физик, геологи гэх мэтийн байгалийн суурь ухааны талын мэргэжлийн ангийг 2-3хан л оюутан сонгож байвал яахуу? Ихэнх хүүхдүүд хэл, эдийн засаг, санхүү гэж сонгоод байгаа бололтой. Байгалийн суурь шинжлэх ухаангүйгээр улс орны хөгжлийг төсөөлж болох уу? 2 жилийн өмнө тухайн үеийн оюутнуудын чанар маш муудаж гээд энд бичиж байсан санагдана. Гэтэл яг өнөөдрийн оюутнууд тэднээс дор болчиж. Энэ арван жилийн боловсрол хүүхдэд юу өгдөг болсон юм бэ? Тойргийн талбай олж чадахгүй байгалийн шинжлэх ухаанаар мэргэжил эзэмшиж байгаа төгсөх курсын оюутнууд байна. Ирээдүйн сэхээтнүүд ийм байна гэхээр эмэгнэл биз дээ. Одоо жар гарсан хөгшин багш нар өнөөгийн боловсролын системийн өөрчлөлт, гажуудлын талаар хэлэх үггүй болоод шогширч суухыг харах өрөвдмөөр бас ирээдүйг бодохоор аймшигтай санагдаж байна. 

Олон юм бодоод, олон зүйлд санаа зовоод ирэхээр дотогшоогоо болж ихэнхдээ бичмээр санагддаг тийм төлөвтөө орчихлоо, ойрдоо.