Сайхан л байна

Нээрээ сүүлийн хэдэн бичлэгээ хараад байсан нилээд сөрөг хандлагатай явчихжээ. Би ер нь аливаа юмны болохгүй, засчихмаар, дутагдалтай талуудыг түрүүлээд харчихдаг талтай. Тэр дутуу дулимаг бүхнээ засаж янзлаад авчихвал болчих юм шиг санагдаад байдаг. Өөртөө бол маш өндөр шаардлагатай, хатуу зарчимч ханддаг. Одоо боллоо гэж хэзээ ч өөртөө хангалттай үнэлгээ өгдөггүй. Болоогүй, дутуу байна гэж үзээд л зүтгээд байдаг сул талтай. Өмнөх бичлэгийн комэнт уншаад бүр зориуд нойроо хасан сууж энэ бичлэгийг бичиж байна. Зулзаганууд давсандаа явцгаасан тул харин ч нэг тухтай сууж байна, сонсох дуртай ая энэ тэрээ сонссон шигээ.

За тэхээр Монголд маань дээшилж, өөдөлж байгаа юмнууд зөндөө байнаа. Улаанбаатарын хувьд ярихын бол зам харилцаанаас авахуулаад маш их юм хийгдсэн байна. Нүүрнөм, твитэр зэргээс харж байгаа байлгүй дээ, хол байгаа та бүхэн. Замын ажлуудыг маш их хийсэн байна лээ. Том том уулзварууд, 3 эгнээтэй 2 урсгал бүхий зам гэх мэт. Замын тэмдэг тэмдэглэгээг бас маш сайн хийж өгсөн байгаад талархууштай. Хөдөө явах засмал замд хүртэл зохих тэмдэглэгээнүүдийг ёсоор нь хийсэн байгаа нь урамтай гэж. Улаанбаатар бол миний байх 2008 оны юмгүй болтлоо хувирч өөрчлөгдсөн байгаамаа. Одоо хэр нь гадуур гарах бүрдээ энд бас ийм аятайхан юм хийциймүү гэж гайхаастай л байдгийн. Нэг юм хэлэхэд өмнө 5 алхаал нэг нэгтэйгээ үнсэлцчихсэн машинууд байдаг байсан бол одоо тэр чинь ер нь л ховордсон байх шүү. Бас нээрээ эксээл гэдэг машины оронд прус гэдэг машин орж ирсэн байна. 3 машины 2 нь энэ машин байх шүү бараг л.

Улсын Их дэлгүүр лав танигдахааргүй болсон байна лээ, дотор тал нь. Би ирсээр нэг л удаа орсон, гүй ээ бас аятайхан болжээ гэсээр л гарч ирсэн. Өөр том дэлгүүрүүдээр орж амжаагүй л байна. Идэш уушийн газар бол маяг маягаараа л олширсон шиг. Мань Double shot гэдэг газар хэд хэд орсон. Таалагдсан болохоор нь дахин дахин орсон хэрэг.

Ноос ноолуур, арьс ширээрээ аятайхан юмнууд хийдэг болсныг цагаан сард зориулсан үзэсгэлэн үзэж явахдаа мэдээд маш их баярлаж билээ. Нээх гоё хөнгөн, нимгэн ноосон хөнжил цагаан сараар айл манайд бэлгэнд өгсөн. Эрдэнэт үйлдвэрийх байсан уу яасан. Их таалагдсан шүү. Бас эсгий гудас Номинд зарж байхаар нь авсан, жаахан хүнд л болохоос тун ч боломжийн санагдаж байгаа, хэрэглэхэд. Гурилан бүтээгдэхүүн бол янз янзаараа үйлдвэрлэгддэг болж. Бас сүүн бүтээгдэхүүнүүд байна. Амттай тараг, сүүнүүд, зөөхий, цөцгий, аарц гээд л аваад хэрэглэж байхад сэтгэл ханамж өндөр байх юмс их болсон байна. Өвөлжингөө монгол лууван, төмс тасралтгүй зарагдаастай. Хавар өдийгөөс эхлээд шинэ ургацын өгөрций, улаан лооль гараад ирдэг юм байна. Намар бол жинхэнэ ургацын далай болно. Монгол хөрсөнд тарьж ургуулсан төрөл бүрийн ногоонууд дээр байгальд жамаараа ургасан зэрлэг жимс жимсгэнүүд нэмэгдээд.

Гээд тоочоод байвал сайн юмс саараасаа олон байна. Хамгийн онцлууштай нь хөдөө хотын ялгаагүй хүн бүхэн интэрнэт хэрэглэдэг болжээ. Төрсний гэрчилгээтэй бүхэн л Нүүрнөмтөи болж. Энд тэнд эмээ өвөө нар фэйсдээ сээлфий хийгээд, жиргээнд RT хийгээд энэ тэр гэж ярихыг сонсоход гайхаад байхым байхгүй болсон догоо. Энэ хэрээр хөгшин залуу, лам хар, эр эмгүй англи хэлний анхан шатны мэдлэгтэй болж байгаа байх гэдэгт лавтай эргэлзэхгүй байгаа.


За тэгээд энэ хямрал гээчээ булт олноороо эвтэйхэн давж гарчихаад ирэх сонгууль гээчээ оновчтой өгцгөөчихвөл Монголын заяа өөдөө л явж өгнө дөө.

Ам нээснийх

хотод баригдаж байгаа барилгатай холбоотой хэдэн үг хэлье гэж бодлоо. Хавар болоод барилгын ажил эхлэхтэй зэрэгцээд том оврын, хүнд даацын машинууд их олширдог. Би тийм машинуудад үнэндээ л дургүй. Хэдэн сар бөглөрөө таглараа үүсгэж байж засаж янзалсан, шинээр тавьсан замуудыг хамгийн ихээр сүйд хийж байгаа нь эд нар гэж боддог. Нэг явсан замаараа хэд ч холхидог юм бүү мэд болиосой гэтэл эргэж буцаад л яваад байгаа харагддаг. Зам эвдэлсэн төлбөрөө өгдөг ч юмуу гүй ч юмуу хэн мэдлээ. Ийм төрлийн машин хотын замд явуулж байгаа барилгын компаниудаас нэмэлт татвар аваад эвдэлсэн замыг нь засахад зарцуулах хэрэгтэй гэж боддог.

Манай урд барилга барих гээд 2-3 суурь цутгачихсан байгаа. 2 суурь нь бүр булангаараа нийлцэн. Дээшээгээ 16 давхар босно. Дээр тв-ээр 9 давхар байр хоорондын зай 45м байх ёстой гэж гарч байна лээ. Дэлхийн стандарт уу эсвэл мэргэжлийн үнэлгээ юу. Ямартаа ч энэ стандартаар бол яг ш дээ байгаа байхгүй юу. Одоо барьцан байгаа 16 давхруудаа 2 давхраас нь доош холбоод бас нэг юмнууд барьцан. Монголчууд барилга барихыг хүүхэд тоглоомоо өрж тоглож байгаа юм шиг сэтгэдэг болсон бололтой. Уулаасаа 5 ханатай гэр барихаас хэтэрдэггүй байсан нүүдэлчид яг таг стандартын дагуу хийтлээ ч удах биз дээ. 

Аа тийн барьж дуустлаа бөөн хог шороо. Хаврын салхинд нөгөөдүүл нь хаа хамаагүй хийсээстэй. Ойрхон хятадууд бас барилга бариад байгаан. Манайх ирэхэд л бөөн овоолсон хог харагдаад байсан одоо хэр нь хэвээрээ (2 жил болох гэж байна). Бараг нэг давхартай тэнцэхээр их овоолсон хог. Барилгадаа ашиглах гээд байлгаад байдымуу хаашайн.

За тэгээд барилгын доторх засал чимэглэл бол үнэн халтуурны санагдаад байгаа. Яахав үнэтэй, тансаг зэрэглэлийх бол мэдээж өөр байдаг байлгүй. Дундаж түвшний барилгын хувьд арай ч дээ гэмээр санагдаж лав л миний санаанд хүрэхгүй байгаа. Банны өрөө, 00-ийн өрөөний плита наасан царай нь сохор хүн хийсийм шиг. Замааскаа бавайтал нь шавчихсан, усны хоолойгоо будах гэж хавиар нэг цацчихсан. Со-д хямд хөлсний байранд амьдарч л байлаа, ийм хөгийн байхыг нь нэг ч хараагүй. Ер нь хүн байр шинээр захиалж, шинээр барьж байгаа байранд орох гэж байгаа бол өөрсдөө очиж иймэрхүү зүйл дээр нь хяналт тавьж өөрсдийн санаандаа нийцүүлэх хэрэгтэй юм билээ. Манайх ашиглалтанд ороод 5-6 сар болсон хойно орсон болохоор явцын дунд хянаж чадаагүй. Одоо харахад засаж янзлах юм харагдаад л байгаа. Хэдхэн цагт гарын үзүүрээр өөрсдөө хийчих биш иймэрхүү хүн хүч, цаг хугацаа шаардсан ажил чинь заавал тусдаа төлөлвлөж байж хийгдэх болж байгаам.

Чадвараас гадна сэтгэл гэдэг юм бүр нойл болсон шиг байгаан. Энд ямар би амьдрах биш бушуухан л дуусгаж байвал гээд тэгэс ингэс хийгээд хийсэн болоод орхидог шиг. Тэрийг нь барилгын компани нь шалгадаг ч гүй бололтой. Манай байр хямддаа бол орохгүй. Ийм байхад л хангалтгүй л санагдаад, өөртөө нийцүүлэхийн тулд засаж янзлах юм их л санагдаж байна.

Ер нь тэгээд хүн аливааг хийхдээ сэтгэлгүй бол тэгээд дуусдаг юм байна. Монголчуудад бусдыг гэх сэтгэл гэдэг юм алга болж. Дэлгүүрт ороод юм аваад бичүүлэхэд өөдөөс шидэх маягтай өгөхийн.

Бодох зүйл

Долоо хоногийн өмнө Балбад газар хөдлөөд балаллаа шүү, зайлуул ядарсан ард түмэнд ямар олиг байв гэж дээ. Геологи, геофизикийн чиглэлийн эрдэмтэн судлаачид энэ газар хөдлөлөөс нэгэн дүгнэлтийг хэлжээ. Газар хөдлөлт хүмүүсийн амийг хохироож байгаа юм биш, та бидний өөрсдийн барьсан орон байр л өөрсдийг минь хохироогоод байна. Ердөө л товчхондоо энэ. Хараад байхнээ Балбад орчин үеийн өндөр өндөр, шил толь болсон барилгууд байхгүй юмуу даа гэж санагдсан. Голдуу л өөрсдийн гар хөлөөр, гарын доорх чулуу модоор барьсан л орон байрнууд байх шигээ. Дээрх эрдэмтдийн нийтлэлийг нэг завандаа бүтнээр нь орчуулж тавинаа. Ганц удаа хальт гүйлгэж харснаараа л бичиж байна. Газар хөдлөлөөс хохирол багатай гарахын тулд яах вэ? Ер аливаа хүн тухайн амьдарч байгаа газар нутгийнхаа геологийн тогтоц, онцлогийн талаар мэдлэгтэй байх хэрэгтэй. Ялангуяа газар хөдлөлийн идэвхитэй бүсэд амьдрагсад. Үүнд нь Монгол орон багтдаг. Хүн ам хэт олноороо нэг дор бөөгнөрч амьдрах нь олон хүн амь эрсдэхэд хүргэдэг. Саяын Балбын хувьд хүн амын бараг 80% нь нийслэлдээ төвлөрсөн гэж нэг газраас харчих шиг болсон. За тэгээд мэдээж газар хөдлөлт болж байх үед, болсны дараа ямар арга хэмжээ авах. Ерөнхий агуулга нь иймэрдүү. Энийг уншаад бодлоо л доо. Хэн нэг мөнгөтэй баагий дуртай газраа хямд төсөр материалуудаар барьж байгаа борооны дараах мөөг шиг олширч байгаа орон сууц, барилгууд хэдэн балл-д тэсвэртэй бол. Тухайн байгууламжийг барихаас өмнө энэ талын мэргэжлийн судалгааг хийж, үнэлгээ гаргаж өгдгийн болуу. Уул нь дүрмээрээ бол гүүр, зам, барилга, хот суурин гэж инженерийн томоохон байгууламжийг барихын өмнө хөрсний даацын үнэлгээг заавал хийж өгөх ёстой. Ганц нэг хүнээс асуухад:  Хэцэс тэрийг хийгээд явжийдаг хүн гэж юу байхав гэхийн билээ. Хэрвээ хийддэггүй бол үнэхээр аймаар. Анзаараад байсан дээр үеийн Оросуудын барьж өгсөн орон сууцнууд дээд тал 12 давхар тэгээд 9 давхар. Тэд нэг юм бодож л ийм өндөртэй барьсан байлгүй. Худлаа хэлэхгүй нэг хүн надад: Орос мэргэжилтнүүд Улаанбаатарт амьдарч байхдаа 15-р хороолол, Жуков хавьцаа амьдардаг байсан гэж. Учир юунд гэхээр Улаанбаатарын газар хөдлөлтийн хамгийн аюулгүй цэг тэр хавьд гэж Орос эрдэмтэд гаргасан юм байх.

Одоо бүр голын бургасан дотор хотхон, таунууд барьдаг болсон гэнэ. Үүн шиг үхэл рүүгээ гүйж байгаа тэнэг юм байхгүй. Мөнгөтэй эсвэл мөнгө олох гэсэн гарууд ирээдүйд бусдад учруулах эрсдэл, өөрсөддөө учрах хохиролоо бодохгүй өнөө маргаашаа бодож хүүхдийн тоглоом шиг юм хийж суугаам санагдахын.

Муу амлаад байгаа ч юм биш л дээ. Монгол оронд маш өндөр баллтай газар хөдлөлт болж, ул мөрөө үлдээсэн тохиолдол нэг биш удаа. Бүр сеисмологийн номонд жишээ болон дурьдагддаг юм билээ. Газар дор хуримтлагдсан тэр их энерги хуримтлагдахдаа*** хүн амын тал шахуу бөөгнөрсөн нийслэл хотод биш дэлгэсэн тэрлэг шиг дэлгэр нутгийн эзгүй, хүн малгүй газрыг сонгоосой гэж залбирах болсон. Муу юм холуур...


***Энерги сулрахдаа гэж бичих гэж байгаад хуримтлагдахдаа гээд биччиж. Хоол болох хооронд амжуулж байгаа нь энэ.