Жонкуууу

Сонгууль гэж нэг заваарсан завхарсан юм болоод байх шиг байнаа, цаана чинь. Хүргэн ах аймгийнхаа иргэдийн төл-ийн хуралд дэвшсийн байхаа. (мөрөөрөө ажлаа хийгээл явжийхгүй тийм заваан юм орж яадаг байна даа) Тэгээд өнөөдөр эгч (эхнэр нь) ээж аав хоёр дээр нь өөрийн том охиноо машиндаа суулгаад сонгуулийн байрандаа сонгуулиа өгөхөөр очжээ. Очоод машинаасаа буувуу үгүй юу өөдөөс нь мангар том камер үүрсэн гарууд гарч ирээд хүнд, хахуул өгч нөхрийнхөө төлөө санал өгүүлэх гэж байна энэ тэр гэсэн гэнэ. Хөөрхий тэр хахуул авсан хүмүүс нь ээж аав хоёр нь бас охин нь болж таарч байгаан. Тэгсэн эгчийн охин (жирэмсэн мөртөө) элдэв хэл ам хийгээд байгаа бакь хүүхнийг нь барьж аваад тонгороод унагаацан гэхийн. Хүүе чи чинь жирэмсэн байж яажийгаан гэсэн чинь уур хөдөлгөөд байхаар нь тэвчээгүймаа гэхийн өөдөөс. Эгчийг цагдаагийн газар луу аваачаад мэдүүлэг авчийгаан байх. Сонгуульд нэр дэвшигчийн ар гэр бөөнөөрөө явж сонгуулиа өгч болохгүй гэсэн хууль дүрэм заалт байдгийн болуу ч гэж бодогдов. Үнэндээ мань улс төр, сонгууль энэ тэрээс тас хол хүн л дээ. Энэ талаар ярихаар эсвэл бодохоор яагаад ч юм уур хүрэх гээд байдаг болохоор мэдрэлийн хэдэн эсээ хайрлаж гамнахын үүднээс дөлж дутааж явдаг ухаантайм.

Улс төр бохир, Монголын улс төр бүр ч бохир. Нөхөр нь нас барангуут эхнэрийг нь гаргаж ирдэг, эхнэр нь буунгуут хүүхдийг гаргаж ирдэг шал утгагүй. Хаан ширээ залгамжилж байгаа бол хамаа ч алга доо. Хүүхэд шуухад энээ тэрээ хэн нь гарч иржийсан. 

Ерөнхийлөгчид нэр дэвшээд гараад ирэх байтугай нэр дэвшүүлчихээр баагийнууд байхгүй л байгаа санагддаг. За нөгөө далан хэд ч бас ялгаагүй дээ. Цохолж онцлоод онцлоод гарын арван хуруу дарагдах тооны нөхдүүд л байгаа байж магад.

Ер нь тэгээд бодоод байхад одоо болтол улс төрийн мэдлэг, мэдрэмж нь төлөвшиж, юу байдгийг нь ойлгоогүй хүмүүст сэлэм барьсан нэг айхтар уур ихтэй хаан л таарахым шиг байгаам доо.

Нэгнийхээ үгийг сонсоод үгэнд нь ороод эв зүйгээ олоод нэгэн зүгтээ хамтдаа хараад аятайхан амьдарч чадахгүй хүмүүс чинь уур ихтэй хааны удирдлага доор гайгүй цэгцэрч магадгүй.

Уул нь ам нээгээд уушиг нээ гэдэг шиг нилээн юм бичье гэж бодож байсан боловч гэв гэнэт залхуу хүрсэн тул ингэсгээд халтуурдаад дуусгахаас. Дургүйд хүчгүй л гэж энэ байх, улс төр угаасаа миний дургүй сэдэв. Улиран балран хэдэн жил төрд шургасан, хийсэн бүтээсэн нь үл харагдах том том гүзээ шигээ том томоор худлаа ярьдаг хүмүүсээс болоод ийм алергитай болчих юм шиг байна лээ.

Хоол хош

Муу хүн идсэн ууснаа гэж жаахан идэш ууш ярьчдын билүү гсн. Түрүү долоо хоногт хонины хавирга аваад чанаж идэв. Бүтнээрээ урт хавирга идэх нь гээд л гэсэхийг нь хүлээгээд байлаа. Гэсэхээр нь салгаж ялгаад хартал тайрсан хавирганы тал нь байдаг гэнээ. Тал талдаа бүр өөх ихтэй бөгсний хэсэг нь. Уул нь хавирганы толгой хэсэг бараан мах ихтэй бас их амттай байдаг даа. Тийм л хавирга гэж төсөөлөөд байсан чинь хулхидуулцан байв. Гэхдээ яс гэсэндээ бас шөл амт оруулаад тос энэ тэр гараад цаанаа л өөр байсаан. Гурил зуурж таслаад лавшаа хийж идсэн. Ясны шөл уугаад ясны хөлс гараад сүйд болох дөхөв. Шөлтэй хоол хийж идээд л байдаг ч тэд нар хажууд нь юу ч биш санагдсан. Мах ногоо, гоймонгоор хийсэн усан шөлтэй л хоол идээд байсымуу хаашаа юм. Аминдаа амт шимттэй, шөл устай юм идэж байгаа ухаантай нь тэр. Тэгээд бодлоо одоо залхууралгүй заавал гурил зуурч лавшаадаж байяа, болж өгвөл хавирга аваад чанаж байяа гээд л (оюутан маний хувьд байнга үнэтэй хавирга авч иднэ гэдэг бол тансаг зоог болж байгаам л даа). Монгол хүний үндсэн хоол яах аргагүй лавшаа л юм байна доо. Хөгшчүүл илүү ч үгүй дутуу ч үгүй лавшаанд дурлаад байдгийн шалтгаан нь тэр юм шиг байна.

 

Хүүхэд байхад өдий хавьцаа идшээ иддэг сэн. Тогоо дүүрэн мах чанаад л шөлөнд нь аарц хийж идээд л тасархай шүү нээрээ. Мах төдийлэн таашаадаггүй, нэгсэг махнаас гарсан хүн ингээд мах яриад, үгүйлээд сууж байх үе байдаг л юм байна. 
 

Нэгэнт хоол ярьсных олон төрлийн хоол хийж сурах хэрэгцээ амьдралын шаардлагаар гарч ирлээ. Монгол хоол гэдэг нэрийн доор явдаг хоолнуудаа ч маастэр тогоочийг гүйцэхгүй ч идсэн хүний ходоод баярлахаар хэмжээнд хийчээд байгаамаа. Нийт хичнээн төрлийн монгол хоол байна вэ гээд хуруу дараад тоолохоор үндсэндээ 5-6 зургаан хуруу л дарагдаад таарч байгаан. Лавшаа, цуйван, будаатай хуурга, бантан, банштай хоолнууд (шөл, цай), бууз, хуушуур гээд л дуухаа. Яахав дээр нь жаахан юм нэмж хасаад, хооронд нь хольж солиод жоохон уянга халил оруулбал дахиад нэг 5-6 хоол босгоод ирж болж байх шиг байгаан. Солонгос хоолноос ганц нэгийг нь сурсаан бас. Баруун зүгийн хоолнуудын жортой хэд гурван номтой болсон байгаа тэгэж байгаад ганц нэгээр нь өөриймшүүлэх байх гэж найдаад л байна. 

Хажуудах хүндээ бас орсон гарсан ах дүү найз нөхдөө сайхан хоолоор дайлаад сууж байвал эмэгтэй хүний бас нэг кайф юм болов уу гэж бодогддын.

Нүүж суув

Хэд хоногийн өмнө нүүдэл хийгээд. Тэгсэн миний цуглуулсан юм гэж аймаар их болсон байдын. Анх саяын нүүж гарсан өрөөнд орохдоо хоёр чумдаантай хувцас, нэг цүнх гутал, хоёр гялгар уут ойр зуурын хэрэглээний юмс (гал тогоо, ариун цэврийн өрөө гэх мэтийн), цөөн хэдэн ном, гурван гудас нэг хөнжилтэй л орж байсын. Тэгсэн саяын нүүлтээр тэр хэдхэн юмнууд арав хорь хүртлээ аривжсан байхыг үзээд арай л ухаан алдаад ойччихсонгүй. Өөрийн гэсэн орон байртай биш, чумдаантай хувцасаа чирч яваа оюутан хүн ганцxан бадараа үүрэн бадарчилж яваа бадарчингаас ялгаа юу байхав гэж бодоод онц хэрэггүй л бол элдэв шалдав юм авах их дургүй талдаа. Дээрээс нь өөрийн тусын тулд хүний тус авах дургүй болохоор хэрээ мэдэж, бяраа танихгүй баахан юм цуглуулчихдаг өргөж тээж чадахгүй хэнийг гуйж түүгээд царай алдаад явж байхав гэж боддын. Поортэр дүүрэн юм болсон. Юу тэгтэл их байгаан бол гээд үзсэн гал тогооны эд хэрэглэл нилээд нэмэгдэж, номнууд бас цаасан хэвлэмэл материалууд их цуглуулж. Хувцас хоёр чумдаандаа багтахаа байгаад дээрээс нь нэг том шуудайнд хийж байж таарсан. Пүү ямар балай юм ийм их новштой болчих гэж, шинэ байранд орж байгаад устгахыг нь устгаж өгье гэж өөртөө ам өгсөн. Одоогоор жагсаалаас гарсан хэдэн хувцасаа ялгаад тавьцан байгаа, нэг өдөр баахан хайчилж байгаад л гаргаад тавьчихна даа.

 

Тэгээд би бодлоо л доо уул нь би чинь нүүдэлчин удмын хүн. Энэ талаас нь аваад үзвэл нүүдэлчид чинь байс гээд л буурь сэлгэдэг болохоор юм хум тэгтэл их цуглуулж хуримтлуулаад баймааргүй санагдаж байгаан. Гэтэл бүр эв эсрэгээрээ байгаа байхгүй юу. Энэ Солонгосчуудыг хараад байхад нүүдэлчин соёлтой маниудын хажууд суурин амьдралтай мөртөө нэг удаа хэрэглэсэн юмаа хэрэг нь дууссан бол шууд л хаячиж байгаа харагддаг юм. Жишээ нь хичээлийн нэг семистр дууслаа гэхэд тэр хугацаанд үзсэн бүх номоо хогийн цэг дээр гаргаад шидчихсэн байдаг. Номыг дээдэлж ирсэн маний хувьд бол нүдэнд болоод сэтгэлд зохисгүй л байдаг юм. Номонд ингэж хандаж байгаа хүмүүс яаж онц сурдын бол гэж бодогдоод байдгийн. Миний анзаарснаар эднийхэн ихэнх нь хөлсний байр дамжиж амьдардаг шиг байгаан. Нэг байрнаас гарлаа тэнд хэрэглэж байсан юмнуудаа хаяна. Өөрийн гэсэн байртай хүмүүс нь шинэ он гарах гэх мэт үеүдээр хуучин гэж үзсэн тавилгануудаа хаяж шинээр сольдог шиг байгаан. Тэр хуучин юмнууд нь дахин хэрэглэж болохоор, тэрийг нь цэцэг гэж нэрлээд байдын байна лээ. Хүмүүс л цэцэг түүжийнэ энэ тэр гэхийг сонсноос биш би өөрөө тэгэж цэцэг түүж байсан тохиолдол байхгүйм шиг байна. Хүний хуучин юманд жаахан сүжиг муутай сэжигч зантай хүний л авир байх.