Tuesday, 18 December 2012

Юу ч болохгүй бол сайн л байна

За энэ тав дахь өдөр яах гэж байна вээ. Би энд жаахан бодолхийлээд л сууж байна. Дэлхий сөнөхгүй нь бол тодорхой. Тийм ч амар сүйрээд алга болдог юм гэж ердөө ч байхгүй.
НАСА-ийн эрдэмтэд болоод монголын бас нэг танагтай, баримжаатай юм ярих болов уу гэсэн эрдэмтэн судлаачдын ярианаас хэд гурвыг олж сонслоо. Эдгээр хүмүүсийн хэлж байгаа гол зүйлүүд нь ард түмний яриад байгаа дэлхий сүйрэхгүй гэдэгт л няцаалт өгөөд байгаа болохоос яг тухайн өдөр юу болох вээ гэдгийг нарийвчлан сайн хэлэхгүй байгаа мэт анзаарагдаад байх юм.
 
Энгийн үед бол жил бүрийн энэ өдөр дэлхийн хойд хагас бөмбөрцөгт өвлийн туйл өдөр тохиож хамгийн урт шөнө, хамгийн богино өдөр болдог. Энэ өдрөөс эхлээд өдрийн урт бага багаар нэмэгдэж эхэлдэг. Гэтэл энэ жилийн хувьд энэ өдөр хоёр ч том үзэгдэл манай нарны аймагт болох гээд байгаа юм билээ.
 
Нэгдүгээрт нь нарны аймгийн тодорхой тооны гаригууд нэг шулуун дээр байрлана. Шинжлэх ухааны хэллэгээрээ бол гаригуудын жагсаал гэдэг. Энэ үзэгдэл тэр бүр болоод байддаггүй тун ховор үзэгдэл гэж мэргэжилтнүүд онцолдог юм билээ. Нэг хүний хэлэх нь 300-400 жилийн үечлэлтэй гэж байхад өөр нэг хүний хэлэх нь 170 жилийн үечлэлтэй гэж байх юм. Үзэгдэл хоорондын үечлэлийн хугацаа зөрж байгаа ч зуун дамнаж тохиодог ховор үзэгдэл аж. Энэ жилийн хувьд Дэлхий, Марс, Бархасбадь, Санчир гэсэн дөрвөн гариг давхцах юм байна. Аз болж манай дэлхийн урд орших гаригтай давxцахгүй юм байнаа. Бусад гурван гариг дэлхийн ард буюу манай дэлхийгээс нарны эсрэг талд байрладаг. Гэвч манай нарны системийн хамгийн том хоёр гариг болох Бархасбадь, Санчир хоёртой давxцаж байгаа нь миний хувьд жаахан асуудал үүсгэж магадгүй гэж бодогдоод байгаа. Учир нь тэр их массууд нэг дор цуглахаар масс таталцлын хууль ёсоор манай дэлхийд ямар нэг нөлөө үзүүлж магадгүй. Дэлхийн дагуул сар тэргэл болохтой холбоотой дэлхий дээрх далайн түвшин ихсэж багасах зэргээр өөрчлөлт орж байдаг. Аварга хоёр гаригтай харьцуулахад будааны чинээ сар тэгэж нөлөөлж байхад тийм их масс нэг дор цугларахад юу болох бол гэж бодохоор нэг л эвгүй. Энэ үзэгдлийн улмаас газар хөдлөлт, далайн татлага түрлэг болох магадлалтай.
 
Earth, Mars, Jupiter, Saturn энэ дөрвөн гариг нэг шулуун дээр байрлана
 
Нөгөө нэг үзэгдэл нь манай нарны аймаг (нарны хавтгай) бүхлээрээ бидний ярьдагаар сүүн зам буюу манай галактиктай (одны хавтгай) давxцана. Энэ үзэгдлийг 26.000 жилд нэг удаа тохиодог гэх юм билээ. Энэ үед юу болохыг ёстой бүү мэд. Дэлхийн соронзон мандалд нөлөөлж барьж, энэ дэлхий дээрх цахилгаан соронзон оронд гажиг үүсгэж магадгүй гэсэн таамаг хальт яваад байгаамуу даа. Миний олж үзсэн, эрдэмтэй хийсэн бичлэг, ярилцлагуудаас харахад энэ өдөр дэлхий сөнөхгүй гэдгийг няцааж, ийм хоёр үзэгдэл болно гэж  хэлж байгаагаас өөр дэлгэрэнгүй мэдээлэл байхгүй байгаад байгаа. Дээрх хоёр үзэгдэл болоход чухам юу болохыг хэн нь ч дэлгэрэнгүй хэлэхгүй байгаа нь учир дутагдалтай санагдаад байх юм. Астрономийн шинжлэх ухаан өөрөө маш залуу шинжлэх ухаан. Сүүлийн зуун жилийн мэдээлэл цуглуулж чадсан уу үгүй юу л байгаа байх. Өнөөдрийн хамгийн сайн дурангийн харж чадаж байгаа хүрээний цаана юу болж юу оршиж байгаа ёстой бурхан чөтгөр нь л мэдэх байх. Дээрээс нь энэ хоёр үзэгдэл хэдхэн арван жилийн өмнө болж байсан бол аа тийм үзэгдэл болох үед тийм юм болдог гэсэн багцаа баримжаатай сууж байхсан. Гэтэл хэдэн зуун, хэдэн мянган жилийн өмнө юу болж байсныг түй ч мэдэх арга алга даа. Иймэрхүү үечлэлтэй байгалийн үзэгдлийг өмнөх болсонтой нь харьцуулж баримжаа таамаг авдаг сан.
Тэр огтолцол цэг энэ өдөр тохиох гээд байх шиг байна даа
 
Гадаад дотоодгүй яригдаж байгаа шуум, тэрийг няцааж байгаа байдлаас харахад сөнөнө сөнөхгүй л гэдэг дээр төвлөрөөд байгаа болохоос яг тэр өдөр ямар үзэгдэл болохыг мэддэгүүд нь мэддэггүйнүүддээ сайн хэлээд өгчихгүй л юм. Юуууу ч болохгүй бол сайн л биз...
Надад нэг хардалт байгаад байгаан. Нэг Төвд лам НАСА руу захиа бичсэн гээд л байсан.Тэр захиаг яс юман дээрээ НАСА-гийхан өөрсдөө гаргасан байвал яахуу гээд хардаад байгаан. Ийм тийм айхтар үзэгдэл болно гэж мэргэжлийн хүний хувьд хэлчихвэл дээр дооргүй бужигнаад бөөн юм болно гээд нэг тиймэрхүү байдлаар санаагаа илэрхийлчихсэн байвал. Энэнд итгэсэн нэг нь тэгээд амиа авраг, үгүй нэг нь тэгээд тэрүүгээрээ болог гэсэн санаагаар. 
 
За тэгээд энэ цэнхэр дэлхий сөнөж сүйрэхгүй нь лавтай, харин тэр өдөр ямар сонин содон үзэгдэл болох вэ гэдэг л сонин байна. Нөгөө талаас бас жаахан түгшүүртэй байна. Энд тэнд газар хөдөлж, далайн шуурга гэх мэтийн үзэгдлүүд болохыг үгүйсгэхгүй.
 
Аа тийн энд ер талаар ярьж байгаа хүн алга. Нөгөөдөр ерөнхийлэгчийн сонгууль гээд мэдээллийн хэрэгслүүдээр тувт сонгуульд нэр дэвшигчдийн тухай гараастай. Египтэд байдаг Шри Ланк танилаасаа асуусан тэнд улс төрийн бослого гараад бас юу ч ярихгүй байгаа гэнэ. Чи далайгаас хэр хол байдгийн, ойр байдаг бол холдоорой гэсэн чинь чи намайг айлгаад байна гээд байсан. Австралийн ерөнхий сайд эмэгтэйн нэг тиймэрхүү утгатай бичлэг ютубээр тарсан байна лээ. Хамгийн идэвхтэй энэ талаар ярьж, бэлтгэж байгаа нь манай монголчууд л юм шиг байна шд. Энд байдаг монгол оюутнууд амралтаараа монгол явж байгаа сурагтай. 

7 comments:

Piglet said...

Шинжлэх ухааны үндэслэлтэй мэдээлэл бараг л анх олж харлаа. Баярлалаа. Түүнээс манай мэдээллийн хэрэгсэл бол арай л дэндүү, монгол хүн болохоор амьд үлдэнэ ухааны юм яриад л... Сөнөхгүй нь ойлгомжтой ч юу болох бол доо. Байгалийн үзэгдэл ч аймаар шүү.

Aamregled said...

гэртээ үлдээд үстэй дээлээ нөмрөнө зөмрөнөгээд байхын байнашт

Aamregled said...

гэртээ үлдээд үстэй дээлээ нөмрөнө зөмрөнөгээд байхын байнашт

Гуталчин said...

Bi bas ingej bodood l bgaa, humuusiig taivshruulah geed zugeer gj bj ch magad gj hardaad l bgaa.

Endhiin tv-r mayachuudiin shine oldvor oldson tuun deer 7000 garui jiliin kalendari temdeglegdseniig erdemted tailj unshlaa l geed bsn. Aali deer oldohgui ch yasin ygd genet garaad ch irev buu medee

Nogoohon said...

http://www.nasa.gov/multimedia/podcasting/jpl-asteroid20120307.html

Тэмээчин бүсгүй said...

Сайхан бичнэ шүү манай МБ. Баярлалаа хө.

Монголд 21 болоход энд 20ны шөнө болно. Унтахгүй байж байдым уу яадын.

Нэг л нэг сэтгэлд сэвтэй юмаа. Монголоос хүмүүс ярьхаараа зул барь энэ тэр гээд хэ хэ хэ

Нээрээ юу болхын бол гээд жаахан тиймэрхүү юм байнаа байна.

alice said...

Neeree tsagiin byseeree xuugduud delxiin bumburtsugiin tal byrt 21-nii udur chini yanz byriin tsag exelne shyy dee. texeer ene davxtsal chini MGL-n tsgaar xednii udur, xeden tsagt boloxiig medex arga bna uu? tgd ter 1 shugamand jagssan gariguud chini xezee 1 shugamnaas garxiin bol? ene 2 l ix sonin bna daa.